Διπλωμα ευρεσιτεχνιας και οι δύο πυλώνες της εμπορικής αξιοποίησης τους
Όταν μια πρωτοποριακή εφεύρεση αναδύεται από το εργαστήριο, η διαδρομή της προς την αγορά δεν είναι μια ενιαία, ευθύγραμμη πορεία. Αντίθετα, πρόκειται για μια σύνθετη διαδρομή που απαιτεί δύο διαφορετικούς οδηγούς. Τον Ειδικό σε Συμφωνίες Εμπορικής Εκμετάλλευσης για Διπλωμα ευρεσιτεχνιας και τον Δικηγόρο για Διπλωμα ευρεσιτεχνιας.
Αν και οι μη μυημένοι συχνά συγχέουν αυτούς τους ρόλους, οι δύο αυτοί επαγγελματίες αποτελούν στην πραγματικότητα δύο συμπληρωματικούς πυλώνες της διαδικασίας εμπορικής αξιοποίησης μιας πατέντας.
Ο ένας είναι ο αρχιτέκτονας του “νομικού οχυρού”, που διασφαλίζει οτι τα “τείχη” που προστατεύουν την εφεύρεση θα παραμείνουν απόρθητα, ενώ ο άλλος είναι ο έμπειρος πλοηγός, που θα οδηγήσει την ευρεσιτεχνία στην επικερδή αξιοποίηση της στον πραγματικό κόσμο.
Το να βασίζεται κανείς μόνο σε έναν από αυτούς τους ειδικούς, για το μέλλον που θα έχει το Διπλωμα ευρεσιτεχνιας του, το μετατρέπει είτε σε έναν καλά φυλασσόμενο θησαυρό που είναι εμπορικά άχρηστος, είτε σε ένα πολύτιμο περιουσιακό στοιχείο που παραμένει επικίνδυνα απροστάτευτο. Η κατανόηση του ότι και οι δύο είναι απαραίτητοι, είναι θεμελιώδης για την επιτυχή εμπορευματοποίηση της τεχνολογίας και την στρατηγική διασφάλιση των δικαιωμάτων του εφευρέτη.
Ο Ειδικός σε Συμφωνίες Εμπορικής Εκμετάλλευσης για Διπλωμα ευρεσιτεχνιας
Ο Αρχιτέκτονας της Εμπορικής Αξίας
Ένας ειδικός στην εμπορική αξιοποίηση για Διπλωμα ευρεσιτεχνιας, ο οποίος συχνά εργάζεται ως εξειδικευμένος ανεξάρτητος σύμβουλος ή ως υπάλληλος σε δικηγορικές εταιρείες που ειδικεύονται στη μεταφορά τεχνολογίας, είναι ένας επαγγελματίας του οποίου το κύριο μέλημα είναι η επιχειρηματική πλευρά που έχει το Διπλωμα ευρεσιτεχνιας. Η τεχνογνωσία του δεν έγκειται στη δημιουργία ή την υπεράσπιση των νομικών δικαιωμάτων του διπλώματος ευρεσιτεχνίας, αλλά κυρίως στην στρατηγική αξιοποίηση αυτών των δικαιωμάτων για τη δημιουργία εσόδων και την επίτευξη μιας συμφέρουσας συμφωνίας.
Αυτός ο ρόλος είναι βαθιά εμπορικής φύσης. Ο ειδικός λειτουργεί ως η γέφυρα που συνδέει την εφεύρεση με τον εμπορικό κόσμο.
Το έργο του ξεκινά με την αξιολόγηση μιας νέας εφεύρεσης όχι μόνο ως προς τη νεωτερικότητά της, αλλά και ως προς την «εμπορική της βιωσιμότητα». Πρέπει να απαντήσει σε κρίσιμα επιχειρηματικά ερωτήματα, όπως “Υπάρχει αγορά για αυτή την τεχνολογία;”, “Ποιες εταιρείες θα ενδιαφέρονταν για αυτήν;”, “Ποια μορφή θα πρέπει να έχει η άδεια; Θα πρέπει να είναι αποκλειστική, παρέχοντας σε μία εταιρεία πλήρη έλεγχο, ή μη αποκλειστική, επιτρέποντας σε πολλές οντότητες να επιδιώξουν διαφορετικές εφαρμογές;” κ.λ.π.
Στην καρδιά της λειτουργίας του βρίσκεται η διαπραγμάτευση και η δόμηση συμφωνιών αδειοδότησης. Πρόκειται για μια πολυδιάστατη διαδικασία που υπερβαίνει κατά πολύ τον απλό καθορισμό μιας τιμής.
Πρέπει να καθορίσει το «πεδίο χρήσης» (field of use), προσδιορίζοντας με ακρίβεια ποιες αγορές ή ποια προϊόντα καλύπτει η συμφωνία. Διαπραγματεύεται το γεωγραφικό εύρος, καθορίζοντας εάν η συμφωνία θα ισχύει στη Βόρεια Αμερική, στην Ευρώπη ή σε ολόκληρο τον κόσμο. Διαπραγματεύεται και δομεί τους οικονομικούς όρους, οι οποίοι μπορεί να περιλαμβάνουν προκαταβολικές πληρωμές, εφάπαξ πληρωμές, πληρωμές επίτευξης οροσήμων που συνδέονται με στόχους ανάπτυξης, καθώς και συνεχή δικαιώματα (royalties), επί των πωλήσεων προϊόντων που ενσωματώνουν την εφεύρεση. Αυτό απαιτεί βαθιά γνώση των προτύπων του κλάδου, πλήρη κατανόηση της υποκείμενης τεχνολογίας και εξαιρετικές διαπραγματευτικές ικανότητες, ώστε να μεγιστοποιείται η αξία για τον κάτοχο του διπλώματος, ενώ παράλληλα να διαμορφώνεται μια συμφωνία που παραμένει ελκυστική για τον αντισυμβαλλόμενο.
Ο απώτερος στόχος του είναι να μετατρέψει το Διπλωμα ευρεσιτεχνιας σε ένα λειτουργικό επιχειρηματικό περιουσιακό στοιχείο. Αυτό περιλαμβάνει τον εντοπισμό δυνητικών συνεργατών και την εμπλοκή σε αυτό που θα μπορούσε να περιγραφεί ως «φλερτ» με την πνευματική ιδιοκτησία, πείθοντας μια εταιρεία ότι ο κίνδυνος επένδυσης, σε μια μη καταξιωμένη τεχνολογία, αξίζει την πιθανή ανταμοιβή. Από πολλές απόψεις, ο Ειδικός λειτουργεί ταυτόχρονα ως στρατηγικός διαμεσολαβητής, πωλητής και διαπραγματευτής συμφωνιών.
Ο Δικηγόρος για Διπλωμα ευρεσιτεχνιας
Ο Φύλακας του Νομικού Οχυρού
Στον αντίποδα βρίσκεται ο Δικηγόρος Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας. Είναι ο φύλακας των νομικών δικαιωμάτων που υποστηρίζουν ολόκληρη τη διαδικασία της εμπορικής αξιοποίησης της ευρεσιτεχνίας. Χωρίς ένα ισχυρό και υπερασπίσιμο Διπλωμα ευρεσιτεχνιας, δεν υπάρχει ουσιαστικά τίποτα προς αδειοδότηση και εκμετάλλευση. Η τεχνογνωσία του δικηγόρου εδράζεται στο δίκαιο, στο νομικό σύστημα και στις σύνθετες διαδικασίες για την εξασφάλιση, κατοχύρωση και προστασία των δικαιωμάτων της πνευματικής ιδιοκτησίας.
Μία από τις βασικές αρμοδιότητες του δικηγόρου διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας είναι η διαδικασία εξέτασης και κατοχύρωσης του διπλώματος (patent prosecution), δηλαδή η διαδικασία απόκτησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας από την αρμόδια κρατική υπηρεσία. Πρόκειται για μια νομικά αυστηρή διαδικασία που απαιτεί βαθιά κατανόηση του δικαίου των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, των κανόνων του αρμόδιου γραφείου διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας και, συχνά, τεχνικό ή επιστημονικό υπόβαθρο, ώστε να κατανοεί πλήρως την εφεύρεση που καλείται να προστατεύσει.
Συντάσσει την αίτηση διπλώματος ευρεσιτεχνίας, διαμορφώνοντας με μεγάλη προσοχή τις «αξιώσεις» (claims), οι οποίες καθορίζουν τα νομικά όρια της εφεύρεσης. Στη συνέχεια διαχειρίζεται τον σύνθετο διάλογο με τον εξεταστή διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας, προβάλλοντας επιχειρήματα υπέρ της νεωτερικότητας και του μη προφανούς χαρακτήρα της εφεύρεσης, με στόχο την εξασφάλιση της ευρύτερης δυνατής νομικής προστασίας. Ο εξειδικευμένος δικηγόρος αναλαμβάνει τη σύνταξη και την υποβολή της αίτησης διπλώματος ευρεσιτεχνίας στους αρμόδιους οργανισμούς, όπως ο Οργανισμός Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (ΟΒΙ) στην Ελλάδα ή το European Patent Office (EPO) για πανευρωπαϊκή κάλυψη. Παράλληλα, διασφαλίζει ότι η ευρεσιτεχνία σας θωρακίζεται νομικά απέναντι σε ενδεχόμενες παραβιάσεις.
Ο ρόλος του εκτείνεται επίσης στην υψηλού ρίσκου αρένα της δικαστικής διαμάχης και των δικαστικών διαφορών, σχετικά με διπλώματα ευρεσιτεχνίας (patent litigation). Εάν μια εταιρεία παραβιάσει το Διπλωμα ευρεσιτεχνιας, ο δικηγόρος διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας είναι εκείνος που θα κινήσει ή θα υπερασπιστεί μια αγωγή. Γνωρίζει σε βάθος τους κανόνες περί αποδεικτικών στοιχείων, την πολιτική δικονομία και τις ιδιαιτερότητες της νομολογίας περί πνευματικής ιδιοκτησίας.
Διεξάγει επίσης αναλύσεις “ελευθερίας δράσης” (freedom-to-operate), συμβουλεύοντας εταιρείες, σχετικά με το αν μπορούν να εμπορευματοποιήσουν ένα προϊόν, χωρίς να παραβιάζουν διπλώματα ευρεσιτεχνίας, που κατέχονται από άλλους, αποτρέποντας έτσι δαπανηρές νομικές διαφορές, πριν αυτές προκύψουν.
Στο πλαίσιο των συμφωνιών εμπορικής εκμετάλλευσης, ο δικηγόρος διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας λειτουργεί ως ειδικός σε θέματα κυριότητας και κινδύνου που αφορούν την Πνευματική Ιδιοκτησία. Διασφαλίζει ότι η συμφωνία που συντάσσεται από τους συναλλασσόμενους και τους συνεργάτες τους (βλ. τον ειδικό στην διαπραγμάτευση), είναι νομικά άρτια και προστατεύει πλήρως τα δικαιώματα του πελάτη. Παράλληλα, μεριμνά ώστε να μην παραβιάζονται κρίσιμα κανονιστικά πλαίσια, όπως όταν η εφεύρεση ή η εφαρμογή της διαχειρίζεται προσωπικα δεδομενα φωτογραφιες ή ευαίσθητες πληροφορίες χρηστών, αποτρέποντας έτσι σοβαρούς νομικούς κινδύνους.
Διπλωμα Ευρεσιτεχνιας & Εμπορική Αξιοποίηση
Οι Δύο Βασικοί Πυλώνες
| Χαρακτηριστικό / Πεδίο | Ειδικός σε Συμφωνίες Εμπορικής Εκμετάλλευσης | Δικηγόρος Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας |
|---|---|---|
| Κύριος Ρόλος | Ο Αρχιτέκτονας της Εμπορικής Αξίας | Ο Φύλακας του Νομικού Οχυρού |
| Πρωταρχικός Στόχος | Κερδοφορία, εμπορική στρατηγική & δημιουργία εσόδων | Νομική ακεραιότητα, προστασία & θωράκιση δικαιωμάτων |
| Προσανατολισμός | Εμπορικός: Εστιάζει στο μέλλον και στις ευκαιρίες της αγοράς | Νομικός: Εστιάζει στη νομική ασφάλεια, τους κανόνες και την πρόληψη κινδύνων |
| Βασικές Αρμοδιότητες | • Αξιολόγηση εμπορικής βιωσιμότητας • Εντοπισμός δυνητικών συνεργατών • Διαπραγμάτευση & δόμηση συμφωνιών αδειοδότησης • Καθορισμός οικονομικών όρων (royalties, εφάπαξ πληρωμές κ.ά.) | • Κατοχύρωση διπλώματος (patent prosecution) • Σύνταξη αιτήσεων & διαμόρφωση «αξιώσεων» (claims) • Δικαστικές διαμάχες (patent litigation) • Αναλύσεις «ελευθερίας δράσης» (freedom-to-operate) |
| Συμβολή στην Εμπορευματοποίηση | Μετατρέπει το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας σε λειτουργικό επιχειρηματικό περιουσιακό στοιχείο | Δημιουργεί και διασφαλίζει το νομικά κατοχυρωμένο περιουσιακό στοιχείο |
| Τι προσφέρει στην πράξη; | Καθορίζει το «πώς» το στοιχείο θα καταστεί κερδοφόρο | Δημιουργεί το «τι» (το προστατευμένο περιουσιακό στοιχείο) |
Η Κρίσιμη Διάκριση: Προστασία έναντι Κερδοφορίας
Η θεμελιώδης διαφορά μεταξύ του Ειδικού σε Συμφωνίες Εμπορικής Εκμετάλλευσης Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας και του Δικηγόρου Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας έγκειται στους βασικούς στόχους της εμπλοκής τους στον δρόμο προς την επιτυχή εμπορευματοποίηση μιας ευρεσιτεχνίας.
Ο Ειδικός αδειοδότησης είναι ο διαπραγματευτής. Ο διαμορφωτής και δημιουργός συμφωνιών. Κύριο μέλημα του είναι το κέρδος και η εμπορική στρατηγική. Επιδιώκει να “εξαργυρώσει” το Διπλωμα ευρεσιτεχνιας, εντοπίζοντας τον αποτελεσματικότερο δρόμο ώστε η τεχνολογία του εντολοδόχου του, να φτάσει στην αγορά να αξιοποιηθεί οικονομικά και να αποφέρει αποδόσεις. Με άλλα λόγια εστιάζει στο μέλλον και στις δυνατότητες του διπλώματος ευρεσιτεχνίας στην αγορά.
Ο Δικηγόρος Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας, από την άλλη πλευρά, είναι ο προστάτης. Κύριο μέλημά του είναι η νομική ακεραιότητα του διπλώματος ευρεσιτεχνίας και των συναφών δικαιωμάτων. Εστιάζει στην άμυνα, στη θωράκιση του διπλώματος, έναντι αμφισβητήσεων, διασφαλίζοντας ότι οποιαδήποτε συμφωνία συναφθεί δεν αποδυναμώνει ή ακυρώνει τη νομική θέση του πελάτη. Κοιτάζει προς τα πίσω, στον νόμο και προς τα εμπρός, προς τους εν δυνάμει κινδύνους, που απορρέουν από την ενδεχόμενη σύμβαση.
Αυτό δημιουργεί ενίοτε μια ισχυρή αλλά δημιουργική ένταση. Ο Ειδικός Αδειοδότησης μπορεί να θέλει να κλείσει γρήγορα μια συμφωνία, με ευέλικτους όρους, προκειμένου να θέσει μια νέα τεχνολογία στα χέρια μιας πολλά υποσχόμενης νεοιδρυθείσας επιχείρησης. Ο Δικηγόρος Διπλωμάτων Ευρεσιτεχνίας μπορεί να αντιδράσει, προειδοποιώντας ότι το ευρύ πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας ή μια ασαφής διατύπωση της θα μπορούσαν να θέσουν σε κίνδυνο την ισχύ του διπλώματος σε μια μελλοντική δικαστική διαμάχη. Ο ένας προσανατολίζεται στην ταχύτητα και την ευκαιρία, ο άλλος στην ασφάλεια και την ανθεκτικότητα σε δικαστικές επιθέσεις.
Γιατί Χρειάζονται Και οι Δύο Εξίσου
Ολόκληρο το σύστημα των διπλωμάτων ευρεσιτεχνίας έχει σχεδιαστεί για να ενθαρρύνει την καινοτομία μέσω της παραχώρησης ενός προσωρινού μονοπωλίου. Αυτό το μονοπώλιο είναι, κατά βάση, μια νομική κατασκευή. Ένα “δικαίωμα αποκλεισμού” (right to exclude).
Για να μετατραπεί αυτό το νομικό δικαίωμα σε ένα εμπορικό περιουσιακό στοιχείο που χρηματοδοτεί μελλοντική έρευνα και έχει απτό αντίκτυπο στον κόσμο, απαιτούνται τόσο το νομικό δικαίωμα όσο και η εμπορική αξιοποίηση του.
Ένα ισχυρά κατοχειρωμένο Διπλωμα ευρεσιτεχνιας καθιστά μια συμφωνία εμπορικής εκμετάλλευσης πολύτιμη. Ένας ειδικός αδειοδότησης δεν μπορεί να πουλήσει ένα Διπλωμα ευρεσιτεχνιας που ένας δικηγόρος δεν έχει πρώτα εξασφαλίσει. Η διαδικασία δέουσας επιμέλειας (due diligence) σε οποιαδήποτε συμφωνία αδειοδότησης, εξετάζει διεξοδικά την ισχύ και την εκτελεστότητα του διπλώματος. Ένα αδύναμο ή κακώς συνταγμένο Διπλωμα ευρεσιτεχνιας αποτελεί χάσιμο χρόνου για τον ανάδοχο και πονοκέφαλο για τον ιδιοκτήτη της ευρεσιτεχνίας. Ο δικηγόρος παρέχει το θεμέλιο πάνω στο οποίο οικοδομείται όλη η εμπορική αξία.
Αντίστροφα, μια καλή συμφωνία αναδεικνύει την αξία αυτού που προστατεύουν τα νομικά δικαιώματα. Ένα ισχυρό Διπλωμα ευρεσιτεχνιας καθίσταται άχρηστο εάν δεν αξιοποιηθεί εμπορικά με μια καλή διαπραγματευση. Μια συμφωνία που συντάσσεται χωρίς να εστιάζει στην μέγιστη εμπορική εφαρμογή μπορεί να παραχωρήσει υπερβολικά ή λάθος δικαιώματα, να μην περιλαμβάνει βασικές προστατευτικές ρήτρες, όπως ρήτρες αποζημίωσης (indemnification), ή να παραιτείται από δικαιώματα που αργότερα αποδεικνύονται κρίσιμα.
Ο δικηγόρος διασφαλίζει ότι η εμπορική συμφωνία δεν υπονομεύει το “νομικό οχυρό” και ειδικός αδειοδότησης διασφαλίζει πως υπάρχει κάτι στο οχυρό άξιο οχύρωσης.
Διαφορετική τεχνογνωσία, ίδιος τελικός στόχος. Παρότι οι μέθοδοι και οι καθημερινές τους αρμοδιότητες διαφέρουν σημαντικά, και οι δύο επαγγελματίες είναι απαραίτητοι για ένα επιτυχημένο αποτέλεσμα.
Ο δικηγόρος δημιουργεί το προστατευμένο περιουσιακό στοιχείο. Το «τι». Ο Ειδικός καθορίζει το πώς αυτό το στοιχείο θα καταστεί κερδοφόρο.
Και οι δύο απαιτούνται για την επίτευξη του τελικού στόχου της εμπορικής αξιοποίησης ενός διπλώματος ευρεσιτεχνίας. Για τη μετατροπή μιας ιδέας στο χαρτί σε ένα φάρμακο που σώζει ζωές, σε μια τεχνολογία που μεταμορφώνει τα δεδομένα ή σε ένα προϊόν που αλλάζει τον κόσμο.
Είναι η συνέργεια μεταξύ των διαφορετικών δεξιοτήτων τους που δημιουργεί την ισχυρότερη δυνατή θέση για τον κάτοχο του διπλώματος ευρεσιτεχνίας, είτε αυτός είναι ένας μεμονωμένος εφευρέτης, ένα πανεπιστήμιο είτε μια πολυεθνική εταιρεία.
Κωνσταντίνος Παπάζογλου
ΜΚΤ & Business Development Consultant
